Boek 2 Artikel 364 (2:364 BW)

Dit artikel geeft het geraamte van de balans. Het bepaalt in welke hoofdgroepen de bezittingen en de verplichtingen van de rechtspersoon worden gerangschikt. De volgende artikelen vullen die groepen in met afzonderlijke posten; hier gaat het om de grote lijn. Voor wie een jaarrekening leest, is dit de indeling die hij op de balans terugvindt.

Vast of vlottend

Het eerste lid geeft één criterium voor het onderscheid: de bestemming. Een actief is vast als het bestemd is om de uitoefening van de werkzaamheid van de rechtspersoon duurzaam te dienen, en vlottend als dat niet zo is. Per bezitting moet dus worden nagegaan of zij is bestemd om de werkzaamheid van de rechtspersoon langere tijd te blijven ondersteunen. Bezittingen die worden aangehouden om te worden verbruikt, verkocht of geïnd in de gewone gang van zaken, vallen daarmee onder de vlottende activa.

De drie soorten vaste activa

• Immateriële vaste activa — bezittingen zonder stoffelijke vorm, zoals verworven rechten of goodwill.
• Materiële vaste activa — de tastbare bedrijfsmiddelen: gebouwen, machines, inventaris.

- Financiële vaste activa — deelnemingen in andere maatschappijen en langlopende vorderingen.

De vlottende activa

Onder de vlottende activa worden afzonderlijk zichtbaar gemaakt: de voorraden, de vorderingen, de effecten en de liquide middelen. Daarnaast staan de overlopende activa apart, voor zover zij niet al bij de vorderingen zijn opgenomen. Overlopende activa zijn kosten die al zijn betaald maar op een volgend boekjaar zien, of opbrengsten die al zijn verdiend maar nog niet gefactureerd. Door de afzonderlijke vermelding is per groep te zien welk deel van het bezit uit voorraad, uit vorderingen of uit geld bestaat.

De passiefkant

Aan de andere kant van de balans staan vier hoofdgroepen: het eigen vermogen, de voorzieningen, de schulden en, als zij niet onder de schulden zijn vermeld, de overlopende passiva. Het eigen vermogen is wat na aftrek van alle verplichtingen voor de rechtspersoon zelf overblijft. Voorzieningen zijn bedragen die zijn opgenomen voor verplichtingen of verliezen waarvan de omvang of het moment nog niet vaststaat (artikel 2:374 BW). Schulden zijn de verplichtingen die wel vaststaan. De wet verlangt dat die groepen afzonderlijk worden opgenomen, zodat zichtbaar is hoe de bezittingen zijn gefinancierd.

Een voorbeeld. Een drukkerij heeft een pand en persen (materiële vaste activa), een pakket papier op voorraad en openstaande facturen bij klanten (vlottende activa). Tegenover die bezittingen staan het gestorte kapitaal met de winstreserves (eigen vermogen), een reservering voor een lopend geschil met een oud-werknemer (voorziening) en de bankfinanciering met de crediteuren (schulden). Met die indeling laat de balans zien hoe de onderneming is gefinancierd.

In de praktijk

Het bestuur, dat de jaarrekening opmaakt, moet elke bezitting onderbrengen bij de vaste of de vlottende activa aan de hand van de bestemming die de rechtspersoon eraan geeft. Die keuze werkt door in het beeld van de financiële positie, omdat zij bepaalt welk deel van het bezit als duurzaam en welk deel als kortlopend wordt gepresenteerd. Voor de lezer van de jaarrekening biedt de indeling van dit artikel het kader waarin de afzonderlijke posten uit de volgende artikelen een plaats krijgen.