Boek 2 Artikel 175 (2:175 BW)

Dit artikel opent de titel over de besloten vennootschap en zegt in enkele zinnen wat een bv is. Het is een rechtspersoon met een kapitaal dat is verdeeld in een of meer overdraagbare aandelen, die altijd op naam staan. De aandeelhouder is niet persoonlijk aansprakelijk voor wat namens de vennootschap wordt gedaan; hij riskeert in beginsel niet meer dan wat hij op zijn aandelen moet storten.

Beperkte aansprakelijkheid en de grens daarvan

De beperkte aansprakelijkheid is de reden dat ondernemers voor deze rechtsvorm kiezen. Zij is niet absoluut. De wet houdt uitdrukkelijk de regeling van artikel 2:192 BW voor ogen, waarin staat dat de statuten aan het aandeelhouderschap verplichtingen kunnen verbinden. Ook blijft de aandeelhouder gehouden tot volstorting van zijn aandelen: wie nog niet heeft gestort wat hij moest storten, kan daarvoor worden aangesproken, ook door een curator.

De aandelen staan op naam. Er bestaan bij een bv geen aandelen aan toonder; wie aandeelhouder is, blijkt uit het register dat de vennootschap bijhoudt en uit de notariële akte waarmee aandelen worden geleverd. Dat maakt de bv besloten van karakter: de kring van aandeelhouders is altijd kenbaar.

Ten minste één stemgerechtigd aandeel bij een ander

De laatste zin van lid 1 stelt één harde eis aan de aandeelhoudersstructuur. Ten minste één aandeel waaraan stemrecht in de algemene vergadering is verbonden, moet in handen zijn van iemand anders dan de vennootschap zelf of een van haar dochtermaatschappijen. Een houder die het aandeel voor rekening van de vennootschap of van zo'n dochter houdt, telt evenmin mee. De eis spreekt van een aandeel met stemrecht, omdat een bv ook aandelen zonder stemrecht kan kennen (artikel 2:228 lid 5 BW).

Voor de toets tellen dus drie dingen: het aandeel moet stemrecht hebben, de houder moet een ander zijn dan de vennootschap of een dochtermaatschappij, en hij moet het voor eigen rekening houden en niet voor een van hen. Een stemrechtloos aandeel in handen van een buitenstaander voldoet niet, en een stemgerechtigd aandeel dat een dochtermaatschappij houdt evenmin. Dat sluit aan bij artikel 2:228 lid 6 BW, dat op aandelen van de vennootschap of een dochtermaatschappij geen stem laat uitbrengen.

Oprichting bij notariële akte

Een bv wordt opgericht door een of meer personen bij notariële akte. Oprichters kunnen natuurlijke personen zijn, maar ook rechtspersonen. De akte wordt ondertekend door iedere oprichter en door ieder die volgens die akte aandelen neemt. Een minimumkapitaal kent de bv niet: oprichting met een kapitaal van één cent is mogelijk. Voor bestuurders blijft wel van belang dat zij volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad persoonlijk aansprakelijk kunnen zijn als zij namens de vennootschap een verplichting aangaan terwijl zij wisten of redelijkerwijs behoorden te begrijpen dat de vennootschap die niet zou kunnen nakomen en geen verhaal zou bieden.

Een voorbeeld. Een ondernemer houdt alle aandelen in zijn werkmaatschappij en wil die onderbrengen in een nieuwe structuur. Hij kan ze overdragen aan een eigen holding, want die holding is een ander dan de werkmaatschappij. Hij kan ze niet allemaal laten overnemen door een dochtermaatschappij van de werkmaatschappij zelf: dan zou geen enkel stemgerechtigd aandeel meer bij een buitenstaander berusten.

In de praktijk

In de statuten die bij de oprichting in de akte worden opgenomen, liggen keuzes vast over onder meer de stemverhouding, de overdracht van aandelen en de benoeming van het bestuur. Die keuzes zijn later alleen met een notariële akte van statutenwijziging te veranderen, en zij bepalen bij onenigheid tussen aandeelhouders welke weg openstaat.