Boek 2 Artikel 358 (2:358 BW)

Een beslissing die pas werkt als alle rechtsmiddelen zijn uitgeput, komt in een conflict binnen een onderneming vaak te laat. Dit artikel zorgt ervoor dat de ondernemingskamer haar maatregelen meteen kan laten werken, en dat de buitenwereld ze kan kennen. Het gaat dus over twee dingen: wanneer een voorziening effect krijgt, en hoe derden er kennis van nemen.

Meteen werken ondanks cassatie

De ondernemingskamer kan bevelen dat haar voorzieningen voorlopig ten uitvoer worden gelegd. Dat betekent dat de maatregel geldt zodra de beschikking er is, ook als iemand nog cassatie instelt. Die mogelijkheid geldt voor vijf van de zes maatregelen uit artikel 2:356 BW: het schorsen of vernietigen van een besluit, het schorsen of ontslaan van een bestuurder of commissaris, de tijdelijke aanstelling, de tijdelijke afwijking van de statuten en de overdracht van aandelen aan een beheerder.

Voor de zwaarste maatregel, de ontbinding van de rechtspersoon, kan dat niet. Dat is begrijpelijk: een ontbinding die later in cassatie sneuvelt, laat zich nauwelijks terugdraaien, terwijl een geschorste bestuurder eenvoudig weer in functie kan komen.

Wat het handelsregister doet

De griffier van de ondernemingskamer legt een afschrift van de beschikkingen neer bij het handelsregister. Dat is geen taak van de rechtspersoon zelf en ook niet van de verzoeker; het gebeurt van rechtswege. Zo kan iedereen die zaken doet met de vennootschap zien dat een bestuurder is geschorst of dat er een tijdelijke bestuurder is aangesteld.

• Voorlopig uitvoerbare beschikkingen — die worden meteen neergelegd, want zij werken al.

- Beschikkingen zonder voorlopige tenuitvoerlegging — die volgen pas zodra zij in kracht van gewijsde zijn gegaan, dat wil zeggen: zodra er geen rechtsmiddel meer tegen openstaat.

Waarom dit voor derden telt

Wie contracten sluit met een vennootschap, moet erop kunnen vertrouwen dat degene die tekent daartoe bevoegd is. Het handelsregister is de plaats waar dat wordt nagegaan. Is de vertegenwoordigingsbevoegdheid van een bestuurder aangetast doordat hij is geschorst of ontslagen, dan hoort dat daaruit te blijken. Let wel: dit artikel regelt de bekendmaking, niet de vraag welke bescherming een derde geniet die van niets wist — daarvoor gelden de gewone regels over vertegenwoordiging en over de werking van het register.

Staat de rechtspersoon onder toezicht van een instelling als bedoeld in artikel 2:348 BW, dan stuurt de griffier ook aan die instelling een afschrift van de beschikkingen. De toezichthouder wordt dus niet alleen gehoord, maar blijft ook nadien op de hoogte van wat er is beslist.

Een voorbeeld. De ondernemingskamer schorst de enig bestuurder van een installatiebedrijf en stelt een tijdelijk bestuurder aan, met bevel tot voorlopige tenuitvoerlegging. De geschorste bestuurder gaat in cassatie. Zolang die zaak loopt, is de tijdelijke bestuurder degene die de vennootschap bestuurt, en het handelsregister vermeldt dat. De bank die om een handtekening vraagt, moet dus bij hem zijn.

In de praktijk

Voor de verzoeker is het verstandig om uitdrukkelijk om voorlopige tenuitvoerlegging te vragen, anders kan een cassatieberoep de maatregel maanden ophouden. Voor de rechtspersoon betekent het dat er geen adempauze is: de nieuwe situatie geldt vanaf de beschikking. En voor iedereen die met de vennootschap zaken doet, is het handelsregister de plek om te controleren wie er op dit moment werkelijk aan het roer staat.