Boek 2 Artikel 334o (2:334o BW)

Op aandelen en op een lidmaatschapsrecht kan een pandrecht of een vruchtgebruik rusten. Een bank heeft aandelen in pand als zekerheid voor een lening; een langstlevende echtgenoot heeft het vruchtgebruik van aandelen uit een nalatenschap. Dit artikel zorgt ervoor dat zo'n recht niet verloren gaat doordat de rechtspersoon zich splitst.

Het recht verhuist mee

De pandhouder of vruchtgebruiker krijgt hetzelfde recht op wat het lid of de aandeelhouder krachtens de akte van splitsing verkrijgt. Krijgt de aandeelhouder aandelen in twee verkrijgende vennootschappen, dan rust het pandrecht voortaan op beide pakketten. Er hoeft daarvoor niets te worden gevestigd of geleverd: de overgang volgt uit de wet, net als de overgang van het vermogen zelf.

Als de splitsende rechtspersoon blijft bestaan

Blijft de splitsende rechtspersoon na de splitsing voortbestaan, dan blijft het bestaande pandrecht of vruchtgebruik daarnaast gewoon in stand. De rechthebbende houdt dus zijn oude recht én krijgt een recht op wat de aandeelhouder of het lid bij de splitsing heeft verkregen. Zijn recht strekt zich daarmee uit over alles wat de aandeelhouder of het lid na de splitsing houdt in de rechtspersonen die bij de splitsing betrokken zijn.

Als er niets voor in de plaats komt

Soms vervallen aandelen waarop een pandrecht of vruchtgebruik rust, zonder dat de aandeelhouder er iets voor terugkrijgt. Dan moeten de verkrijgende rechtspersonen de rechthebbende een gelijkwaardige vervanging geven. Wat gelijkwaardig is, hangt van het geval af: een zekerheidsrecht op andere aandelen, op een vordering of op een goed, mits het de rechthebbende in een vergelijkbare positie brengt.

Een voorbeeld. Een ondernemer heeft de aandelen in zijn besloten vennootschap verpand aan de bank die zijn bedrijfsfinanciering verzorgt. De vennootschap splitst zich in een handelsvennootschap en een vastgoedvennootschap; hij krijgt aandelen in beide. Het pandrecht van de bank rust daarna op beide pakketten, zonder dat er een nieuwe pandakte nodig is.

In de praktijk

Voor een pandhouder of vruchtgebruiker loont het om bij een aangekondigde splitsing de stukken op te vragen en te controleren wat de aandeelhouder terugkrijgt, want dat bepaalt waar zijn recht op komt te rusten. Levert de splitsing voor de aandeelhouder niets op, dan kan hij de gelijkwaardige vervanging verlangen waarop hij recht heeft. Voor de verkrijgende vennootschappen betekent het nieuwe recht ook administratief werk: het pandrecht of vruchtgebruik ontstaat weliswaar van rechtswege, maar het aandeelhoudersregister van een bv of nv moet op grond van artikel 2:194 of 2:85 BW ook de namen van pandhouders en vruchtgebruikers vermelden. Werk dat register direct na de splitsing bij, zodat duidelijk is wie welke rechten op de nieuwe aandelen heeft.