Boek 2 Artikel 254 (2:254 BW)

Wie een commissaris mag benoemen, mag hem ook schorsen en ontslaan. Dat is de kern van dit artikel. De bevoegdheid volgt dus de benoeming: heeft de algemene vergadering de commissaris benoemd, dan beslist zij ook over zijn vertrek; is hij op grond van een statutair recht door een derde benoemd, dan ligt de bevoegdheid bij die derde. Daarnaast biedt de wet een extra route, en voor sommige vennootschappen geldt de regel niet.

Wie beslist

• De benoemer is altijd bevoegd. Dat kan de algemene vergadering zijn, een vergadering van houders van aandelen van een bepaalde soort, of degene die op grond van de statuten benoemingsrecht heeft.
• De algemene vergadering kan daarnaast ontslagbevoegd worden gemaakt in de statuten, ook voor commissarissen die zij zelf niet heeft benoemd. Zonder zo'n statutaire bepaling heeft zij die bevoegdheid niet.

- De raad van commissarissen zelf beslist over het vertrek van een van zijn leden als de statuten hem het recht geven die commissaris te benoemen; de schorsings- en ontslagbevoegdheid volgt dan die benoeming. Heeft hij dat recht niet, dan kan de raad een lid wel op zijn gedrag aanspreken, maar hem niet wegsturen. Anders ligt het bij de vennootschappen waarvoor artikel 2:271 BW lid 2 en lid 3 of artikel 2:271a BW geldt: daar kan de raad een commissaris ook zonder benoemingsrecht schorsen, en loopt het ontslag via de ondernemingskamer of via een besluit van de algemene vergadering om het vertrouwen in de raad op te zeggen.

Schorsen of ontslaan

Schorsing en ontslag zijn twee verschillende ingrepen. Een geschorste commissaris blijft formeel in functie, maar oefent zijn taak tijdelijk niet uit: hij vergadert niet mee, stemt niet mee en ontvangt de stukken niet in zijn hoedanigheid van toezichthouder. Schorsing is bedoeld voor de tussenperiode waarin een conflict of een onderzoek loopt. Ontslag beëindigt de functie. Van artikel 2:244 BW, de bepaling over schorsing en ontslag van bestuurders van een bv, gelden hier het tweede en het derde lid van overeenkomstige toepassing: eisen de statuten een versterkte meerderheid voor het besluit, dan mag die niet hoger zijn dan tweederde van de uitgebrachte stemmen die meer dan de helft van het geplaatste kapitaal vertegenwoordigen, en de rechter kan geen herstel van de arbeidsovereenkomst met de vennootschap uitspreken.

Wanneer deze regels niet gelden

Voor vennootschappen waarop de structuurregeling van toepassing is, wijkt de wet hiervan af. Als artikel 2:271 BW, tweede en derde lid, of artikel 2:271a BW geldt, regelen die bepalingen het vertrek van de commissaris en niet dit artikel. Dat is bewust: bij die vennootschappen is de raad van commissarissen niet zonder meer afhankelijk van de aandeelhouders, en dan hoort ook het ontslag niet enkel in hun handen te liggen.

Een voorbeeld. In een bv met twee aandeelhouders is een externe commissaris benoemd om patstellingen te helpen doorbreken. De meerderheidsaandeelhouder raakt ontevreden over zijn kritische vragen en wil hem weg hebben. Kan hij dat alleen? Dat hangt af van de statuten: is de commissaris door de algemene vergadering benoemd en gelden daar gewone meerderheidsregels, dan kan de meerderheid hem inderdaad ontslaan. Is hij door een derde benoemd en geven de statuten de algemene vergadering geen ontslagbevoegdheid, dan kan de meerderheidsaandeelhouder hem niet zelf ontslaan; hij kan wel proberen de statuten zo te wijzigen dat de algemene vergadering alsnog ontslagbevoegd wordt, of de zaak aan de ondernemingskamer voorleggen.

In de praktijk

Kijk vóór elke stap eerst in de statuten: daar staat wie benoemt en of de algemene vergadering ontslagbevoegd is gemaakt. Zet het onderwerp behoorlijk op de agenda, zodat het besluit niet later als ondeugdelijk voorbereid onderuitgaat, en geef de betrokkene gelegenheid zijn kant van de zaak te vertellen. Bedenk ook dat het ontslag als toezichthouder losstaat van eventuele afspraken over een vergoeding; het besluit zelf werkt meteen, een discussie over geld kan daarna nog volgen.