Boek 7 Artikel 188 (7:188 BW)

Wie bij een levens- of ongevallenverzekering iemand als begunstigde aanwijst, bevoordeelt die persoon. Dit artikel merkt zo'n aanwijzing aan als gift zodra zij is aanvaard of kan worden aanvaard. Daarmee komen de regels over giften in beeld, met uitzondering van een aantal bepalingen die niet passen bij deze figuur. Het artikel zegt vervolgens hoe de waarde van die gift wordt bepaald.

Wanneer het een gift is

Het moment waarop de aanwijzing een gift wordt, is gekoppeld aan de aanvaarding: de aanwijzing moet zijn aanvaard, of aanvaard kunnen worden. Zolang de begunstigde er niets aan kan ontlenen, is er dus nog geen gift. Er is één uitzondering: geschiedt de aanwijzing ter nakoming van een verbintenis die niet uit schenking voortkomt, dan is het geen gift. Wie een begunstiging vastlegt omdat hij daartoe al verplicht was, voldoet aan die verplichting en doet geen gift. Denk aan twee compagnons die bij het begin van hun samenwerking hebben afgesproken dat ieder van hen de ander aanwijst als begunstigde van een overlijdensrisicoverzekering, zodat de overblijvende compagnon met de uitkering het aandeel in de onderneming kan overnemen. De aanwijzing voert dan een zakelijke afspraak uit.

Welke bepalingen niet meegelden

De wet zondert een aantal artikelen uit de titel over schenking uit: de artikelen 7:177, 7:179, 7:181, 7:182 en 7:187 BW. Die bepalingen passen niet bij een begunstiging, die immers haar eigen systematiek kent in het verzekeringsrecht en waarbij de uitkering rechtstreeks van de verzekeraar komt.

De waarde van de gift

Als waarde geldt de waarde van de rechten op uitkering die uit de begunstiging voortvloeien. Wordt de begunstiging slechts voor een deel als gift aangemerkt, dan telt een evenredig deel van die waarde. Dat is van belang bij de afwikkeling van een nalatenschap: erfgenamen en legitimarissen willen weten hoe groot de bevoordeling was, en dit artikel geeft daarvoor de maatstaf.

Wat de verzekeraar inhoudt

Het derde lid regelt een praktisch punt. Houdt de verzekeraar op grond van de wet of van een afspraak met de verzekeringnemer een bedrag op de uitkering in, dan komt dat bedrag in de eerste plaats in mindering op de waarde van de gift. De bevoordeling wordt dus berekend over wat er werkelijk bij de begunstigde terechtkomt, en niet over het bruto bedrag dat op de polis staat.

Voorbeeld: iemand wijst zijn partner aan als begunstigde van zijn levensverzekering. Na zijn overlijden keert de verzekeraar uit, onder inhouding van een bedrag dat op grond van de polis verrekend moet worden. Bij de afwikkeling van de nalatenschap telt als gift de waarde van het recht op uitkering, verminderd met wat de verzekeraar heeft ingehouden.

Wat de wetgever beoogde

De wetgever wilde dat een begunstiging meetelt in de vermogensrechtelijke afwikkeling, bijvoorbeeld bij de berekening van legitieme porties, ook al loopt de uitkering niet via de nalatenschap maar rechtstreeks van de verzekeraar naar de begunstigde. Door de aanwijzing als gift aan te merken, wordt zij zichtbaar waar dat nodig is, terwijl de verzekeringsrechtelijke werking ongemoeid blijft: de begunstigde krijgt de uitkering, en de bevoordeling telt mee in de verhouding met erfgenamen en legitimarissen.

In de praktijk

De aanwijzing van een begunstigde heeft gevolgen die verder reiken dan de uitbetaling door de verzekeraar: zij kan meetellen bij de verdeling van een nalatenschap. Zolang de begunstigde de aanwijzing nog niet heeft aanvaard, kan de verzekeringnemer haar in de regel nog wijzigen. Bij de afwikkeling van een nalatenschap is de vraag niet alleen wat er is uitgekeerd, maar ook of en wanneer de aanwijzing is aanvaard of aanvaard kon worden, omdat het artikel daaraan het karakter van gift verbindt.