Boek 7 Artikel 903 (7:903 BW)

Partijen kunnen samen vaststellen wat er tussen hen geldt, ook over een periode die al achter hen ligt. Maar zij kunnen dat niet doen ten koste van anderen. Dit korte artikel bepaalt dat een vaststelling van wat in het verleden rechtens is geweest, geen afbreuk kan doen aan rechten die derden inmiddels hebben verkregen.

Wat de bepaling voorkomt

Een vaststellingsovereenkomst wordt gesloten door de partijen die over hun rechtsverhouding in onzekerheid of geschil verkeren. Een buitenstaander die in de tussentijd zelf een recht heeft verkregen dat steunt op de toestand zoals die toen was, zit niet aan tafel. Zonder deze regel zou een afspraak tussen anderen achteraf de grond onder zijn recht kunnen wegnemen. De wet sluit dat uit: zijn recht blijft bestaan zoals hij het heeft verkregen.

De kern: verkregen rechten

Het gaat om rechten die de derde inmiddels heeft verkregen, dus vóórdat de vaststelling werd gemaakt. Wie op basis van de toen bestaande toestand een recht heeft verworven, mag daar niet achteraf van worden beroofd. De vaststelling blijft tussen partijen wél gewoon gelden; zij mist alleen werking tegenover die derde.

Alleen voor het verleden

De bepaling ziet uitdrukkelijk op de vaststelling van wat in het verleden gold. Voor de toekomst kunnen partijen hun verhouding vrij regelen, en daar is de positie van derden een kwestie van de gewone regels. Een vaststelling herschrijft het verleden bovendien niet uit zichzelf: partijen raken jegens elkaar gebonden, en wat zij voor ogen hebben moet nog tot stand worden gebracht op de manier die daarvoor nodig is (artikel 7:901 BW). Dit artikel maakt zeker dat wat een ander intussen heeft verworven daarbij overeind blijft.

Een voorbeeld: twee buren hebben jarenlang onenigheid over een pad over het erf van de een, dat de ander als overpad gebruikte. Inmiddels heeft de tweede buurman zijn woning verkocht en geleverd aan een nieuwe eigenaar. Leggen de twee oorspronkelijke buren daarna vast dat er nooit een recht van overpad heeft bestaan, dan geldt die afspraak hooguit tussen hen. Voor zover de nieuwe eigenaar met de woning een recht van overpad heeft verkregen, kan de vaststelling daaraan niet afdoen.

Waarom dit past bij de vaststellingsovereenkomst

Een vaststelling ontleent haar kracht aan de instemming van de betrokkenen: zij binden zichzelf aan een uitkomst die van het recht mag afwijken. Die rechtvaardiging ontbreekt tegenover iemand die er niet bij was en niets heeft toegezegd. De ruime werking die artikel 7:902 BW aan de vaststelling geeft, wordt hier dus begrensd tot de partijen zelf.

In de praktijk

Bij een regeling die ook over het verleden iets vaststelt, is het van belang na te gaan of er derden zijn die intussen iets hebben verworven: beslagleggers, rechtsopvolgers, verzekeraars of financiers. Zijn die er, dan werkt de vaststelling tegenover hen alleen als zij zelf partij worden bij de regeling. Gebeurt dat niet, dan blijft er een afspraak over die tussen partijen wel werkt maar tegenover hen niet.