Boek 7 Artikel 700 (7:700 BW)

Wie aan wal werkt, kan met een concurrentiebeding te maken krijgen: een afspraak die hem na afloop van zijn dienstverband beperkt in het werk dat hij mag doen. Voor de zeevarende geldt dat niet. Dit artikel bepaalt kort en zonder uitzonderingen dat hij niet kan worden beperkt in zijn bevoegdheid om na het einde van de zee-arbeidsovereenkomst op zekere wijze werkzaam te zijn.

Wat er verboden is

• Een concurrentiebeding: een afspraak dat hij niet bij een concurrerende rederij mag aanmonsteren, of niet in een bepaald vaargebied mag werken.
• Een relatiebeding: een verbod om na afloop voor bepaalde opdrachtgevers of bevrachters te werken.

- Verkapte varianten: een boetebeding of een terugbetalingsverplichting die feitelijk hetzelfde effect heeft, valt onder dezelfde regel. Bepalend is of de zeevarende in zijn keuze wordt beperkt, niet hoe de bepaling heet.

Voor wie geldt dit

De bepaling geldt voor iedere zeevarende met een zee-arbeidsovereenkomst zoals artikel 7:694 BW die omschrijft, dus ook voor wie via een bemanningsbureau vaart, en op alle schepen die binnen het bereik van artikel 7:695 BW vallen. Zij richt zich tot beide partijen, maar beschermt uitsluitend de zeevarende: de werkgever ontleent er niets aan.

Kan hiervan worden afgeweken

Nee. Artikel 7:696 BW rekent deze bepaling tot de groep waarvan helemaal niet mag worden afgeweken. Dat is strenger dan bij de gewone werknemer, want daar is een concurrentiebeding onder voorwaarden wél toegestaan. Ook een afspraak waarmee de zeevarende zelf instemt, of een beding in een cao, verandert daar niets aan. Een dergelijk beding heeft simpelweg geen werking.

Een voorbeeld. Een stuurman tekent een contract met de bepaling dat hij een jaar na afloop niet bij een andere rederij in hetzelfde vaargebied mag aanmonsteren, op straffe van een boete. Loopt zijn contract af en gaat hij bij de concurrent varen, dan kan de rederij die boete niet innen en hem het werk niet verbieden. Het beding is er wel, maar het werkt niet.

Waarom deze strenge regel

De arbeidsmarkt van zeevarenden is klein en internationaal. Een beperking op vaargebied, scheepstype of werkgever raakt niet een deel van iemands mogelijkheden, maar bijna alle. Wie na afloop van een contract niet meer bij een andere rederij mag aanmonsteren, kan zijn beroep in feite niet meer uitoefenen. Daarbij komt dat contracten in deze sector vaak eenzijdig worden opgesteld en dat de zeevarende weinig ruimte heeft om over voorwaarden te onderhandelen. De wetgever heeft die combinatie afgesneden met een volledig verbod in plaats van een toets per geval.

In de praktijk

Voor de zeevarende betekent dit dat hij een dergelijke bepaling in zijn contract naast zich neer kan leggen. Wordt hij er toch mee aangesproken, dan is het verstandig schriftelijk te wijzen op deze regel en de zaak niet te laten rusten, want de dreiging alleen al kan hem werk kosten. Voor de werkgever is het advies om zulke bedingen niet op te nemen: ze bieden geen bescherming en wekken bij de bemanning ten onrechte de indruk dat zij vastzit.