In deze titel wordt verstaan onder: a. financiëlezekerheidsovereenkomst: een financiëlezekerheidsovereenkomst tot overdracht of een financiëlezekerheidsovereenkomst tot vestiging van een pandrecht; b. financiëlezekerheidsovereenkomst tot overdracht: een overeenkomst op grond waarvan de onder d, e of f bedoelde goederen worden overgedragen als waarborg voor een verplichting; c. financiëlezekerheidsovereenkomst tot vestiging van een pandrecht: een overeenkomst op grond waarvan een pandrecht wordt verschaft op de onder d, e of f bedoelde goederen; d. geld: op een rekening of deposito gecrediteerd tegoed in geld; e. effecten: aandelen en andere met aandelen gelijk te stellen effecten, obligaties en andere schuldinstrumenten indien deze op de kapitaalmarkt verhandelbaar zijn, en alle andere gewoonlijk verhandelde effecten waarmee die aandelen, obligaties of andere effecten via inschrijving, koop of omruiling kunnen worden verkregen of die aanleiding kunnen geven tot afwikkeling in geld met uitsluiting van waardepapieren die een betalingsopdracht belichamen, inclusief rechten van deelneming in instellingen voor collectieve belegging, geldmarktinstrumenten en vorderingen op of rechten ten aanzien van een van de voornoemde instrumenten; f. kredietvordering: een geldvordering voortvloeiend uit een overeenkomst waarbij een bank als bedoeld in artikel 1:1 Wet op het financieel toezicht krediet verschaft in de vorm van een lening met uitzondering van geldvorderingen waarbij de debiteur een natuurlijk persoon is die niet handelt in de uitoefening van beroep of bedrijf, tenzij de zekerheidsnemer of zekerheidsverschaffer van een dergelijke kredietvordering een van de instellingen is als genoemd in artikel 52 lid 1 onder b; g. gelijkwaardige goederen: 1. wanneer het betreft geld: hetzelfde bedrag in dezelfde valuta; 2. wanneer het betreft effecten: effecten van dezelfde uitgevende instelling of debiteur, behorende tot dezelfde emissie of categorie, ter waarde van hetzelfde nominale bedrag, luidende in dezelfde valuta en van dezelfde soort, onderscheidenlijk andere goederen indien de financiëlezekerheidsoverkomst voorziet in de overdracht daarvan na het plaatsvinden van een gebeurtenis die betrekking heeft op of gevolgen heeft voor de effecten waarop de schuldenaar een pandrecht heeft gevestigd; h. executiegrond: verzuim of een andere omstandigheid op grond waarvan de zekerheidsnemer krachtens een financiëlezekerheidsovereenkomst of de wet gerechtigd is verpande goederen te verkopen of zich toe te eigenen dan wel gebruik te maken van een verrekenbeding; i. verrekenbeding: een beding in een financiëlezekerheidsovereenkomst of een overeenkomst waarvan een financiëlezekerheidsovereenkomst deel uitmaakt, of een wettelijk voorschrift, op grond waarvan bij het voldoen aan de voorwaarden van een executiegrond: – de verplichtingen van partijen onmiddellijk opeisbaar worden, alsmede omgezet in een verplichting tot het betalen van een bedrag dat hun geschatte actuele waarde vertegenwoordigt, dan wel de verplichtingen vervallen en worden vervangen door een verplichting tot het betalen van het voornoemde bedrag, of – de verplichtingen van partijen worden verrekend en alleen het saldo verschuldigd is.
Boek 7 Artikel 51 (7:51 BW)
Begrippen bij de financiëlezekerheidsovereenkomst
Wettekst
Toelichting
Deze titel gaat over de financiëlezekerheidsovereenkomst: een afspraak waarbij een partij geld, effecten of een kredietvordering als zekerheid geeft voor de nakoming van een verplichting, met een aantal bijzondere regels die afwijken van het gewone zekerhedenrecht. Dit eerste artikel legt vast wat de wet met de gebruikte begrippen bedoelt. Het is dus geen norm die iemand kan overtreden, maar de sleutel tot de artikelen die erop volgen.
Twee vormen van financiële zekerheid
De wet kent twee varianten. Bij de overeenkomst tot overdracht gaan de goederen daadwerkelijk over naar de zekerheidsnemer, als waarborg voor een verplichting; hij wordt er rechthebbende van en moet gelijkwaardige goederen teruggeven zodra de verplichting is nagekomen. Bij de overeenkomst tot vestiging van een pandrecht blijft de zekerheidsverschaffer rechthebbende en krijgt de wederpartij slechts een pandrecht. Het verschil bepaalt wie er in de tussentijd over de goederen kan beschikken en wat er gebeurt als een van beide partijen omvalt.
Welke goederen eronder vallen
- Geld. Niet contant geld, maar een tegoed dat op een rekening of een deposito is gecrediteerd.
- Effecten. Aandelen en daarmee gelijk te stellen stukken, verhandelbare obligaties en andere schuldinstrumenten, rechten van deelneming in beleggingsinstellingen en geldmarktinstrumenten. Papieren die alleen een betalingsopdracht belichamen, vallen erbuiten.
- Kredietvorderingen. Geldvorderingen van een bank uit een verstrekte lening. Leningen waarbij de schuldenaar een particulier is, vallen er buiten, tenzij aan de zekerheidskant een van de instellingen staat die artikel 7:52 lid 1 onder b BW noemt: centrale banken en een aantal met name genoemde internationale instellingen.
Gelijkwaardige goederen
Omdat de zekerheidsnemer de goederen mag gebruiken en zelfs mag verkopen, is teruggave van precies dezelfde stukken vaak onmogelijk. De wet werkt daarom met gelijkwaardige goederen: bij geld hetzelfde bedrag in dezelfde valuta, bij effecten stukken van dezelfde uitgevende instelling of schuldenaar, uit dezelfde emissie of categorie, van dezelfde soort, in dezelfde valuta en met hetzelfde nominale bedrag. De overeenkomst kan regelen dat na een gebeurtenis die de effecten raakt, andere goederen daarvoor in de plaats komen.
Executiegrond en verrekenbeding
Twee begrippen sturen het moment waarop de zekerheid wordt uitgewonnen. De executiegrond is het verzuim of een andere omstandigheid waarna de zekerheidsnemer de goederen mag verkopen, zich mag toe-eigenen of het verrekenbeding mag inroepen. Het verrekenbeding zorgt ervoor dat op dat moment de verplichtingen over en weer onmiddellijk opeisbaar worden en worden omgezet in geldbedragen ter hoogte van hun geschatte actuele waarde, waarna alleen het saldo nog verschuldigd is.
Dat saldeermechanisme is de kern van de regeling: in plaats van een reeks losse vorderingen en tegenvorderingen blijft er één bedrag over. Juist wanneer een van beide partijen in financiële problemen komt, scheelt dat tijd en risico, en dat is de reden waarom deze titel afwijkt van het gewone pand- en verrekeningsrecht.
In de praktijk
Particulieren komen deze titel niet tegen: zij blijft buiten toepassing zodra een van de partijen bij de overeenkomst een natuurlijk persoon is die niet in de uitoefening van een beroep of bedrijf handelt. Ten minste één partij moet bovendien behoren tot de instellingen die artikel 7:52 BW opsomt, zoals overheidsinstanties, centrale banken, financiële ondernemingen onder toezicht en verrekeningsinstituten. Wie zo'n contract leest, doet er goed aan de definities hier naast de tekst te leggen, want de gevolgen van overdracht en van pandrecht lopen sterk uiteen en het verrekenbeding bepaalt wat er in een crisis gebeurt.