- In een pachtovereenkomst met betrekking tot een hoeve of los land gelegen in een reservaat, kunnen een of meer verplichtingen worden opgenomen welke ten doel hebben de opzet en de bedrijfsvoering te richten op het behoud van natuur en landschap.
- Niet als buitensporige verplichtingen als bedoeld in artikel 319, eerste lid, onderdeel b, worden die verplichtingen aangemerkt: a. die deel uitmaken van een pachtovereenkomst gesloten met betrekking tot door de Staat of een bij koninklijk besluit aangewezen particuliere terreinbeherende natuurbeschermingsorganisatie in eigendom dan wel erfpacht verworven percelen, gelegen in een reservaat, b. die gewenst zijn in verband met de instandhouding of ontwikkeling van de op het land aanwezige waarden van natuur en landschap en c. waarvoor bij de overeenkomst een vergoeding wordt bedongen.
Boek 7 Artikel 389 (7:389 BW)
Verplichtingen voor natuur en landschap in een reservaatpacht
Wettekst
Bron: wetten.overheid.nl — Burgerlijk Wetboek Boek 7, geactualiseerd op 22 juli 2026.
Toelichting
Grond in een reservaat wordt verpacht met een dubbel doel: er wordt geboerd, maar de natuur- en landschapswaarden moeten in stand blijven of zich ontwikkelen. Dit artikel maakt het mogelijk daarover verplichtingen in de pachtovereenkomst zelf op te nemen. Die kunnen de opzet van het bedrijf en de dagelijkse bedrijfsvoering raken: wat er wanneer gebeurt op het land.
Wat voor verplichtingen
Het gaat om verplichtingen die de opzet van het bedrijf en de manier van werken sturen naar het behoud van natuur en landschap. In de praktijk betekent dat afspraken over zaken als het moment van maaien, de beweiding, de bemesting, het waterpeil of het behoud van landschapselementen. De wet somt ze niet op; zij bepaalt alleen dat dergelijke verplichtingen zijn toegestaan bij grond die in een reservaat ligt.
De uitzondering op het verbod van buitensporige verplichtingen
Normaal gesproken kan aan een pachtovereenkomst goedkeuring worden onthouden als zij buitensporige verplichtingen bevat; dat is een van de gronden in artikel 7:319 BW. Voor reservaatpacht maakt de wet daarop een uitzondering, maar alleen als aan drie voorwaarden tegelijk is voldaan.
- De grond is door de Staat of door een bij koninklijk besluit aangewezen particuliere terreinbeherende natuurbeschermingsorganisatie in eigendom of erfpacht verworven en ligt in een reservaat.
- De verplichtingen zijn gewenst in verband met de instandhouding of ontwikkeling van de natuur- en landschapswaarden die op het land aanwezig zijn.
- Er is een vergoeding bedongen in de overeenkomst voor die verplichtingen.
Waarom die vergoeding zo belangrijk is
De vergoeding is niet zomaar een gunst. Zij is een voorwaarde: zonder afgesproken vergoeding valt de uitzondering weg en kunnen zware natuurverplichtingen alsnog als buitensporig gelden. De pachter levert immers opbrengst in door later te maaien, minder te bemesten of natter land te accepteren. De wet gaat ervan uit dat daar iets tegenover staat, en behandelt die vergoeding bovendien apart van de pachtprijs; dat is in artikel 7:393 BW uitgewerkt.
Een voorbeeld. Een natuurorganisatie verpacht weidevogelgrasland en spreekt af dat er pas na een bepaalde datum wordt gemaaid en dat het waterpeil hoog blijft. De pachter haalt daardoor minder en later voer van het land. Zonder vergoeding zou zo'n pakket voor hem onaanvaardbaar zwaar zijn. Met een in de overeenkomst vastgelegde vergoeding is het toelaatbaar en houdt het contract stand.
In de praktijk
Voor de pachter: laat de verplichtingen concreet en meetbaar opschrijven, met data en oppervlakten, en controleer of er voor elke verplichting een vergoeding tegenover staat. Vage formuleringen leiden later tot geschillen over de vraag of u zich aan de afspraken hebt gehouden, met alle risico's van dien. Voor de verpachtende organisatie: koppel elke verplichting aan het natuurdoel dat zij dient en aan een vergoeding, want juist die koppeling houdt de overeenkomst overeind.