Boek 7 Artikel 434 (7:434 BW)

Wanneer moet de principaal de provisie daadwerkelijk betalen? Artikel 7:434 BW geeft daarvoor een eenvoudige regel: uiterlijk op het moment waarop de schriftelijke opgave van artikel 7:433 BW moet worden verstrekt. Het recht op provisie kan dus eerder ontstaan en ook betaling kan eerder aan de orde zijn, maar later dan het einde van de periode waarbinnen de principaal moet afrekenen wordt de provisie in geen geval opeisbaar.

Hoe de twee artikelen samenwerken

Artikel 7:433 BW bepaalt dat de principaal na afloop van iedere maand een opgave moet doen en dat die opgave er moet zijn voor het einde van de volgende maand. Precies dat moment is het uiterste moment waarop de provisie opeisbaar wordt. Zijn partijen schriftelijk een afrekening per twee of drie maanden overeengekomen, dan schuift de opeisbaarheid mee met die langere periode.

Ontstaan en opeisbaar zijn

Het is nuttig twee momenten uit elkaar te houden. Het recht op provisie ontstaat volgens de artikelen 7:431 en 7:432 BW, bijvoorbeeld zodra de overeenkomst met de klant tot stand komt of zodra de klant zijn deel heeft uitgevoerd. Vanaf dat moment heeft de agent een vordering, maar die hoeft nog niet meteen opeisbaar te zijn. Uiterlijk wordt zij dat op het in dit artikel aangewezen tijdstip; eerder kan ook, bijvoorbeeld doordat de principaal zijn opgave eerder verstrekt of doordat partijen een eerder betaalmoment zijn overeengekomen. Zolang de provisie niet opeisbaar is, kan de agent betaling nog niet afdwingen.

Wat er gebeurt als niet wordt betaald

Verstrijkt het moment van opeisbaarheid zonder betaling, dan verandert de positie van de agent. Hij kan nakoming vorderen, en over het openstaande bedrag gaat volgens de algemene regels van het Burgerlijk Wetboek rente lopen. Structureel te laat betalen kan bovendien zo zwaar wegen dat de agent de samenwerking op die grond beëindigt.

Het woord uiterlijk

De wet zegt dat de provisie uiterlijk op dat tijdstip opeisbaar wordt. Partijen kunnen dus wel een eerder betaalmoment afspreken, bijvoorbeeld betaling per order of een voorschot per week, maar zij kunnen het niet verder naar achteren schuiven dan de wet toestaat. Een contractsbepaling die de betaling maanden na de afrekenperiode legt, houdt daarom geen stand.

Een voorbeeld. Een agent haalt in mei een order binnen die meteen provisie oplevert. De principaal moet de opgave over mei uiterlijk eind juni verstrekken. Wordt er eind juni niet betaald, dan is de vordering opeisbaar en kan de agent aanmanen en rente in rekening brengen, ook al gaat het om een order van weken eerder.

In de praktijk

Voor de agent is dit het artikel om bij de hand te hebben als de principaal betaling voor zich uit schuift met het argument dat de klant nog niet heeft betaald of dat de administratie achterloopt. Voor de principaal is de boodschap dat de eigen afrekencyclus meteen zijn betaaltermijn is: wie de opgave laat liggen, verkeert daarmee ook in betalingsachterstand.