Boek 7 Artikel 973 (7:973 BW)

Artikel 7:973 BW sluit uit dat iemand profiteert van een verzekering doordat hij het verzekerde voorval zelf heeft veroorzaakt. Wie onherroepelijk is veroordeeld omdat hij de verwezenlijking van het risico opzettelijk teweeg heeft gebracht of daaraan opzettelijk heeft meegewerkt, kan aan de overeenkomst geen rechten ontlenen. Bij een levensverzekering betekent dat: wie is veroordeeld voor het doden van de verzekerde, krijgt niets.

Een regel die zich op de persoon richt

Een sommenverzekering keert een vast bedrag uit zonder dat naar de werkelijke schade wordt gekeken. Waar de wet bij schadeverzekering opzet en roekeloosheid van de dekking uitsluit, kiest zij hier voor een regel die zich richt op de persoon: wie het heeft gedaan, staat buitenspel. De verzekering zelf blijft bestaan.

Twee vormen van betrokkenheid

De wet noemt twee gedragingen. De eerste is het opzettelijk teweegbrengen van de verwezenlijking van het risico: de betrokkene heeft het verzekerde voorval zelf veroorzaakt. De tweede is het opzettelijk meewerken daaraan: ook wie niet zelf de handeling verricht maar er bewust aan bijdraagt, valt onder de regel. In beide gevallen moet het om opzet gaan; schuld of onvoorzichtigheid is niet genoeg.

De eis van een onherroepelijke veroordeling

Voor de uitsluiting van dit artikel mag de verzekeraar niet zelf oordelen. Er moet een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling liggen, dus een beslissing waartegen geen gewoon rechtsmiddel meer openstaat; een verdenking, een aanhouding of een lopend hoger beroep is niet genoeg. Het artikel geeft bovendien alleen een ondergrens die de wet stelt: de polisvoorwaarden kunnen opzettelijk veroorzaakte voorvallen ruimer uitsluiten, ook zonder strafrechtelijke veroordeling.

Wie het treft

De wettekst richt zich op de persoon die is veroordeeld: hij kan aan de overeenkomst geen rechten ontlenen. Aan wie de uitkering in zijn plaats toekomt, regelt dit artikel niet; daarvoor zijn de polis en de wettelijke regels over begunstiging van belang.

Een voorbeeld. Twee compagnons hebben over en weer een overlijdensrisicoverzekering gesloten met de ander als begunstigde, zodat de overblijvende de onderneming kan voortzetten. Een van hen wordt onherroepelijk veroordeeld omdat hij opzettelijk heeft meegewerkt aan de dood van de ander. Hij kan geen aanspraak maken op de uitkering. Wie dan wel recht heeft, hangt af van wat de polis over verdere begunstiging zegt.

Kan hiervan worden afgeweken

Nee. Artikel 7:974 BW bepaalt dat van deze regel niet kan worden afgeweken. Partijen kunnen dus niet in de polis opnemen dat er ondanks een veroordeling toch wordt betaald.

In de praktijk

Voor de nabestaanden betekent dit dat pas met een onherroepelijke veroordeling vaststaat dat de betrokkene op grond van dit artikel buiten de uitkering valt. Kijk in zo'n geval goed naar de begunstigingen in de polis, want die zijn van belang voor de vraag wie er recht heeft op het geld.